Interview: de grensregio in 3D

De toekomst is gisteren al begonnen. Daarvan overtuigt het project Accelerate³ ons. Dit Interreg-project zet zich in om de expertise en testinfrastructuur uit Nederlands Limburg en West-Vlaanderen op het gebied van 3D printen (Additive Manufacturing of AM) te bundelen en te versterken. Hierachter schuilt een duidelijke filosofie. In een snel veranderende wereld, ligt de toekomst in een kennisgedreven economie.

interview: Robbert van Tilborg

Accelerate³ investeert in onderzoek naar AM en deelt kennis met KMO’s/MKB’s en grotere bedrijven uit de regio. Het project stimuleert open innovatie: het uitwisselen van innovatieve ideeën en concepten tussen bedrijven en andere spelers. Ook de apparatuur die binnen het project wordt aangeschaft, zal worden ingezet om de lokale industrie te ondersteunen en verder grensoverschrijdend onderzoek te faciliteren. Vandaag zitten de projectpartners rond de tafel: dat biedt gelegenheid voor het stellen van enkele vragen. Emmelie Houzet (TUA West), Wim Thielemans (KU Leuven), Karen Deleersnyder, (Centexbel), Ed Rousseau (Brightlands) en Edwin Bakker (Brightlands) geven antwoord.

Waarin schuilt de kracht van Vlaanderen op het gebied van AM?

Vlaanderen kan als bakermat van AM technologie worden beschouwd. Vlaamse universiteiten liggen aan de basis van onderzoek waaruit voortrekkersbedrijven (o.a. Materialise, Layerwise) ontstaan die intussen zijn uitgegroeid tot belangrijke spelers. Ook nu de wereld van AM is geïnternationaliseerd, spelen deze partijen nog een belangrijke rol.

Geldt hetzelfde voor Nederland?

In Zuid-Nederland is er, naast de verwerkende bedrijven, ook een sterke concentratie van grondstofproducenten zoals DSM en SABIC. Op de Brightlands Chemelot Campus is ook een concentratie van belangrijke instituten op dit gebied: Brightlands Materials Center en Chemelot Innovation and Learning Labs. Daardoor bestaat een goede aansluiting met het onderwijs. Bovendien is de Nederlandse focus op polymere materialen in AM redelijk uniek.  

Kunnen Vlaanderen en Nederland elkaar op deze manier versterken?

Wat toepassingen betreft, focust West-Vlaanderen onder meer op textiel, kunststofverwerking en recyclage, terwijl Nederlands Limburg actief is in automotive toepassingen en life sciences. Door het samenbrengen van de bedrijven uit beide regio’s, kan de volledige waardeketen bespeeld worden en kunnen interdisciplinaire trajecten worden uitgetekend die zonder deze grensoverschrijdende samenwerking niet mogelijk zouden zijn.

Welke ontwikkelingen zijn momenteel van groot belang in de wereld van AM?

Materiaalontwikkeling. Het aantal materialen dat met diverse AM technieken verwerkt kan worden, is nu nog veel beperkter dan bij conventionele productietechnieken. We besteden bijzonder veel aandacht aan biopolymeren om de voordelen van AM in meer domeinen te kunnen benutten. De huidige polymeren zijn ooit ontwikkeld voor spuitgieten en extrusie, niet voor AM. Voor de ontwikkeling van geschikte polymeren voor AM zal men terug moeten naar de “tekentafel”. Er zal eerst onderzoek gedaan moeten worden naar de fundamenten van het 3D printen van polymere materialen. Dit wordt onder anderen gedaan binnen Brightlands Materials Center en Centexbel. Daarnaast is het belangrijk dat dit gebeurt in nauwe samenwerking met gerelateerde partijen uit de private sector.

Welke rol speelt Accelerate³ hierin? Wat is jullie meest sprekende resultaat?

Accelerate³ is geen onderzoeksdossier, maar een investeringsdossier. In die zin is het dan ook logisch dat er geen “grensoverschrijdende onderzoeksresultaten” zijn behaald. Er zijn inmiddels wel toonaangevende investeringen in AM apparatuur en analyseapparatuur gemaakt. Deze investeringen zullen het toekomstige ontwikkelingsniveau op een hoger peil brengen. Daarnaast zal de aangeschafte apparatuur gebruikt worden voor het ondersteunen van de lokale industrie en om grensoverschrijdende onderzoeksprojecten op poten te zetten. Dit project stimuleert ook uitwisseling van kennis tussen de aangesloten partners. Door het delen van kennis en informatie op het gebied van AM – al dan niet opgedaan middels de apparatuur die is aangeschaft binnen dit project – ontstaan er ideeën voor nieuwe samenwerkingen. Het Nederlandse Brightlands werkt bijvoorbeeld al op meerdere vlakken samen met partijen in West-Vlaanderen.

Hoe ziet deze samenwerking er in de toekomst uit, na het project?

Verdere samenwerking tussen geïnteresseerde partijen zal een natuurlijk uitvloeisel van het project zijn. Accelerate³ zal niet resulteren in een directe oprichting van een nieuw instituut, maar in een cluster van nieuwe contacten, van onderwijsinstellingen tot MKB’s/KMO’s. Rond onze investeringen in state of the art apparatuur kunnen samenwerkingsdossiers worden ontwikkeld waarbij ook partners en bedrijven van buitenaf betrokken kunnen worden. 

Wat is een concreet voorbeeld van zo’n investering?

Een nieuw XPS toestel is net vorige week geïnstalleerd bij de KU Leuven Kulak. Dit toestel is ontwikkeld door KRATOS in het Verenigd Koninkrijk. Slechts enkele spelers in de wereld werken op dit niveau. Met dit apparaat kunnen we juist onderzoek doen naar materiaalontwikkeling. Het biedt specifieke mogelijkheden om de chemische compositie van materiaaloppervlak in kaart te brengen. Vooral onderzoek naar het interageren tussen verschillende lagen is relevant. Dit is nu nog een zwak punt in de AM sector. Daarnaast kan het apparaat polymeeroppervlakken voor analyse reinigen zonder schade aan te brengen. Het is een aanwinst voor de regio!

AM zal de maakindustrie ingrijpend veranderen. Wat betekent dit concreet voor de Vlaams-Nederlandse grensregio?

Door de uitbouw van AM technologie krijgen de talrijke KMO’s/MKB’s uit de maakindustrie een extra troef om in te spelen op specifieke eisen van de klanten. AM, oorspronkelijk gezien als methode voor productontwikkeling en modelleren, ontwikkelde zich geleidelijk tot een productietechnologie die eerder aanvullend dan concurrentieel is. Door verdere automatisering en dalende personeelskosten zal bovendien een stuk maakindustrie naar onze regio kunnen worden teruggebracht. Dit biedt enorme kansen voor economische groei.

Economische groei is binnen de Interreg-filosofie ook verbonden aan verduurzaming. Kunnen investeringen in AM technologie hier een bijdrage aan leveren?

Ja, onder meer door het inzetten van biopolymeren als grondstof. Biopolymeren zijn bij opstart doorgaans duur. In innovatieve applicaties waarvoor de polymeerontwikkelingen nog niet ten gronde zijn doorgevoerd, zoals AM, kunnen biopolymeren gemakkelijker concurreren met standaard oliegebaseerde materialen. Er wordt nu al gebruik gemaakt van andere biogebaseerde materialen voor AM toepassingen en er zitten verdere ontwikkelingen in de pijplijn! 

AM heeft verder het voordeel dat producten duurzamer ontworpen en geproduceerd kunnen worden, bijvoorbeeld omdat het productieproces minder CO2 uitstoot. Door het verminderen van opslagruimte en transportkosten kan AM leiden tot zowel verduurzaming als kostenbesparingen. Daar waar je in een productieproces tot op heden veel reserveonderdelen op voorraad moet produceren, kun je in de toekomst de voorraad ‘in de computer' hebben. Wanneer je het reserveonderdeel dan echt nodig hebt, kun je het op de juiste locatie printen.

Zal er voor productieketens die nu nog niet te maken hebben met AM straks ook een biogebaseerd productiealternatief zijn dankzij AM ontwikkelingen?

Dat zou deels kunnen. Bijvoorbeeld voor het printen van nieuwe productmodellen of voor zeer specifieke producten in productieketens met kleine series en/of met veel toegevoegde waarde.

Gaat de grensregio dankzij Accelerate³ een voorbeeldrol spelen in Europa op het gebied van biogebaseerd 3D printen?

De omvang van het gezamenlijke cluster is beperkt, maar dit project is wel een opstap naar een veel bredere samenwerking die een voorbeeldrol zou kunnen vervullen.  

Hoe kunnen beleidsmakers het best inhaken op AM ontwikkelingen?

De technologie is nog volop in ontwikkeling, dus allereerst zijn er meer investeringen nodig in onderzoek naar materialen, snellere processen en integratie in bestaande productieprocessen. Ook zal de technologie en haar mogelijkheden kenbaarder gemaakt moeten woorden bij een ruimer publiek. De grootste kansen liggen wat ons betreft echt bij het terughalen van een deel van de maakindustrie naar onze regio. Ook zullen er ethische vragen moeten worden besproken in een publieke context, bijvoorbeeld rond thema’s als eigendomsrechten of misbruik van ontwerpen in digitale vorm.

Als je de kans had om alle Europese jongeren in een keer te enthousiasmeren voor AM, wat zou je boodschap dan zijn?

AM is een nieuwe technologie met heel veel potentie voor verder onderzoek en innovatie. Het is een uitgespreide business die instapmogelijkheden biedt aan startups en het KMO/MKB. AM is volledig open voor creatief design: je hebt veel vormvrijheid en mogelijkheden voor massacustomisatie. Daarmee bedoelen we dat er voor iedere toepassing op maat en naar voorkeur een product ontwikkeld kan worden. De techniek staat nog in de kinderschoenen, maar de mogelijkheden zijn groots.

Categorie:

Alle berichten