Waterstof tanken en patiënt-specifieke heupimplantaten – 2018 wordt alleszins een grensoverschrijdend jaar

Door Robbert van Tilborg

In 2017 hebben ruim 40 Interreg-projecten in de Vlaams-Nederlandse grensregio gewerkt aan slimme, groene en inclusieve groei. Hiermee anticipeert en reageert het programma Interreg Vlaanderen-Nederland op de grote maatschappelijke uitdagingen van onze tijd. Begin januari is het tijd om na te denken over voortlopende uitdagingen en behaalde successen, maar vooral ook om enthousiast naar de toekomst te kijken. Bram de Kort, algemeen directeur van het programma, heeft zin in 2018. “We gaan dit jaar heel wat mooie, tastbare resultaten zien,” verwacht hij. 

Het is een kunst om regio’s en steden niet enkel met een veranderende toekomst te laten meebewegen, maar ook hun capaciteiten om verandering in een positieve richting te sturen ten volle te benutten. In de EU wordt er in regio’s en steden geïnvesteerd via het cohesiebeleid. Dit beleid heeft als doel om de werkgelegenheid, de concurrentiepositie van ondernemingen, economische groei en duurzame ontwikkeling te ondersteunen en de levenskwaliteit van burgers te verbeteren. Binnen de budgetperiode 2014-2020 wil de EU bijvoorbeeld tot minder dan 10% voortijdige schoolverlaters komen, een gemiddelde werkgelegenheid bereiken van tenminste 75% en een vermindering van broeikasgassen in de EU van 20% realiseren ten opzichte van 1990. Om samen met regio’s en steden deze doelstellingen te behalen is 351,8 miljard euro gereserveerd. Dit is bijna een derde van de totale EU-begroting. Interreg Vlaanderen-Nederland investeert een deel hiervan in grensoverschrijdende Vlaams-Nederlandse projecten, die ieder op regionaal niveau bijdragen aan bovengenoemde doelen.

Een toekomstbestendige grensregio 

De grensregio is verbonden met wereldwijde veranderingen en uitdagingen. De Kort ziet het terugtrekken van de VS uit het klimaatakkoord van Parijs als de tegenvaller van 2017. “Even ontstond het schrikbeeld van een ‘terugkeer-van-nooit-weggeweest’ van vervuilende industrieën. Niet enkel in de VS, maar ook in andere landen, vooral in Oost-Azië, waar de vrees kan ontstaan dat de VS concurrentievoordeel zouden kunnen halen uit het zich niet hoeven te conformeren aan de omslag naar een duurzame economie.” In het programmagebied Interreg Vlaanderen-Nederland wordt klimaatverandering steeds tastbaarder. Het toenemende verkeer in de grensregio draagt bij aan global warming, maar lijdt er ook onder. Hagelstormen, zware regenbuien en sneeuwstormen lagen het afgelopen jaar vaak ten grondslag aan de vastgelopen wegen. Files op de Vlaamse en Nederlandse wegen waren in 2017 niet alleen langer dan ooit, ze traden ook steeds vaker op buiten de spitsuren. Het zal veel weggebruikers dan ook verbazen dat Vlaanderen en Nederland door een hoge bevolkingsdichtheid toch een relatief waterschaars gebied vormen. Daarvan zijn de regionale industrieën en boeren, die in 2017 opnieuw stuitten op een tekort aan bruikbaar grond- en oppervlaktewater, zich zeker bewust. De warmterecords en sneeuwstormen zijn vooral ook lastig voor ouderen, die in het vergrijzende Vlaanderen en Nederland een steeds groter deel van de bevolking vormen. Maar klimaatuitdagingen sijpelen ook op minder directe wijze naar andere sectoren door. Zo bleek afgelopen oktober uit een studie van de KU Leuven dat de Belgische tongpopulatie, toch al onderhevig aan een sterke visserijdruk, door klimaatverandering een sterke afname tegemoet gaat. Wie stilzittend toekijkt, speelt niet meer mee.

De noodzaak om onze maatschappij en economie steeds weer toekomstbestendig te maken lijkt over het afgelopen jaar dieper tot het collectief bewustzijn te zijn doorgedrongen. Volgens De Kort realiseren ondernemers en aandeelhouders zich steeds meer dat er juist kansen liggen in de groene economie. “De reactie van Europese en Chinese beleidsmakers op Trumps klimaatuitstap is bemoedigend,” vindt hij. “Op onze schaal zien we hetzelfde: er zijn veel nationale, regionale en lokale overheden en ondernemers die zich niet te veel aantrekken van een stuiptrekking als die van de Amerikaanse president. Zij ruiken hun kans om als eerste een kostenvoordeel te halen uit de verduurzaming van transport, energie of productie.” 

Het Interreg-project 2B Connect is een sprekend voorbeeld van deze ontwikkeling. Binnen dit project krijgen bedrijven de kans om hun terrein te vergroenen door biodiversiteitsingrepen toe te passen. Dit gebeurt bijvoorbeeld door de aanleg van een poeltje, bepaalde bloemen of een vleermuizengrot. Zo versterkt het project de grensoverschrijdende ecologische structuur en realiseren bedrijven een aantrekkelijke werkplek. “Je zou denken dat de initiatiefnemers van zo'n project stad en land moet afreizen om ondernemers geïnteresseerd te krijgen om te investeren in dat soort ingrepen. Het tegendeel blijkt het geval, ondernemers staan in de rij!” Ook in projecten als Demi More, SEE2DO! en Grenspark Groot-Saeftinghe ervaart De Kort dat steeds meer mensen op lokaal niveau inzien dat het collectieve voordeel van een gezonder milieu volledig in lijn ligt met hun individuele noden of wensen. “We zijn er nog lang niet, maar we zijn op de goede weg en het is mooi om te zien dat we met Interreg daartoe een bescheiden bijdrage kunnen leveren.”

Investeren in mensen

Zelf is De Kort in 2017 vooral geïnteresseerd geraakt in de opkomst van artificiële intelligentie, zeker in combinatie met big data, machine learning, automatisering en robotisering. Hij ziet ook op dit vlak mogelijkheden en risico’s voor de grensregio. “Het ene moment zie je een toekomst voor je waarin alles ontzettend slim en efficiënt geregeld wordt, maar het andere moment vraag je je af wat de mens nog moet doen als machines alles beter kunnen.” Het World Economic Forum roept 2017 uit tot het jaar van de artificiële intelligentie (AI). Het Forum ziet zeker voordelen in de AI-ontwikkelingen, maar waarschuwt onder anderen voor het risico op een toename in de werkloosheid. Volgens NV Tyagarajan, CEO van Genpact, is het daarom van cruciaal belang om overheden, bedrijven en werknemers te betrekken bij het inclusief maken van AI. Zijn boodschap: omarm de technologie, maar creëer bewust kansen voor iedereen in het tijdperk ‘Man + Machine’. Volgens De Kort is het ook in de grensregio tijd om na te denken welke vooruitgang we als maatschappij willen en waar de overheid zou moeten bijsturen. “Binnen Interreg investeren we in de competenties van mensen en hun kansen op de arbeidsmarkt,” licht hij toe. “We hebben het niet zomaar over groei, maar streven bewust naar inclusieve groei. Projecten als Grenzeloos Biobased Onderwijs, Skills Navigator, Train4SmartServices en Educavia leggen de verbinding tussen een innovatieve economie en kansen voor mensen om daarbinnen een belangrijke rol te kunnen blijven spelen.” 

In het afgelopen jaar hebben de Vlaams-Nederlandse samenwerkingsprojecten allerlei sectoren verfrist en versterkt. Begin 2017 ging bijvoorbeeld SYN-ERGIE van start, dat inzet op synchromodaal vervoer om het goederentransport tussen het oosten en westen van de grensregio te verduurzamen. Binnen het project Waterstofregio 2.0 werd in 2017 ook geïnvesteerd in de verduurzaming van regionaal transport, bijvoorbeeld door het aanleggen van waterstoftankstations. Om in te spelen op de vraag naar duurzame visteelt hebben de partners van het project AQUAVLAN 2 zich in 2017 onder andere aquacultuur-opleidingen georganiseerd. Voor boeren en industrieën die steeds vaker te maken hebben met langdurige droogte zoeken de projecten IMPROVED en F2AGRI  naar oplossingen. Bij IMPROVED is in 2017 een mobiele waterzuiveringsinstallatie getest die restwater zuivert tot de vereiste kwaliteit voor een bepaald industrieel proces. Binnen F2AGRI zijn er over het afgelopen jaar tientallen boeren verenigd in een coöperatie waarbinnen restwater uit nabijgelegen industrieën benut wordt via een water-verdeelsysteem of irrigatienetwerk. 

Ook de zorgvraag in de Vlaams-Nederlandse grensregio verandert snel. De Vlaamse provincies Antwerpen en Limburg en de Nederlandse provincies Zeeland en Limburg vormen de snelst verouderende gebieden van de Benelux. “Door de vergrijzing ontstaat druk op ons zorgsysteem,” licht De Kort toe. “Voor mij zijn de meest fascinerende projecten die op dit moment gefinancierd worden door Interreg, en dus Europa, dan ook de ‘life sciences projecten’. Ik denk bijvoorbeeld aan Prosperos, waarin nieuwe patiënt-specifieke implantaten voor rug en heup ontwikkeld worden. Deze implantaten versnellen het genezingsproces en helpen het lichaam om zelf beschadigd of verwijderd weefsel te regenereren.” Andere voorbeelden van projecten op het gebied van de gezondheidszorg zijn Biomat on Microfluidic Chip, CrossCare en I-4-1 Health. Binnen CrossCare zijn in 2017 weer nieuwe zorginnovatietrajecten gestart, waarbij onder anderen de onderdiagnose van slaap apneu wordt aangepakt. België alleen al verliest zo’n €1 miljard aan kosten die geassocieerd worden met de onderdiagnose van apneu. Dit deelproject heeft daarom als doel een toestel te ontwikkelen, niet groter dan een muntstuk, dat de aandoening snel en eenvoudig kan vaststellen op basis van signalen zoals hartslag. En zo worden er in CrossCare tientallen zorginnovaties gerealiseerd.

Een veelbelovend 2018

Vanaf 2018 zullen veel projecten concrete resultaten gaan opleveren, verwacht De Kort. Op de agenda staat bijvoorbeeld de opening van een vernieuwd waterstoftankstation in Halle, Vlaams-Brabant. Waterstofvoertuigen zijn emissievrij en veroorzaken geen geluidsoverlast. Hun actieradius en tanksnelheid ligt dicht bij die van conventionele voertuigen. Zolang waterstof wordt geproduceerd zonder gebruik van aardgas, bijvoorbeeld op basis van zonne- of windenergie, is het dus een duurzaam alternatief voor fossiele brandstoffen. Samen met tankstations in Antwerpen, Breda en Helmond zal dit station het openbare netwerk van tankinfrastructuur in de Benelux uitbreiden. “Binnen Waterstofregio 2.0 heb ik de inspanningen van projectpartners van nabij mogen ervaren,” deelt De Kort. “Het duwende bedrijf binnen dit project concludeert dat investeren in waterstof niet enkel het milieu, maar ook de eigen marktpositie ten goede komt. Het project wordt bovendien gesteund door een gemeente die volop helpt om zo’n waterstoftankstation effectief van de grond te krijgen. Ze redeneren, wat mij betreft terecht, dat de nieuwe economie er komt en je dan maar beter in de cockpit kan zitten.”

Kunnen we nog meer van 2018 verwachten? Zeker. Alle lopende Interreg-projecten gaan door met het verder ontwikkelen en testen van hun respectievelijke innovaties. Er wordt veel gedaan op het gebied van demonstraties, zowel aan ondernemers als aan overheden en burgers. SYN-ERGIE organiseert bijvoorbeeld ‘serious games’, waarin ondernemers en medewerkers in het logistieke veld worden uitgedaagd om deel te nemen aan een spel dat de voordelen van synchromodaliteit introduceert. Zich inlevend in de rol van een logistiek planner, krijgen de spelers na iedere ronde hun scores op het gebied van kosten, CO2 emissies en klanttevredenheid te zien. SEE2DO! hoopt door middel van demonstraties van straatscans, woningscans en luchtfoto’s overheden en burgers te overtuigen van de noodzaak om energiebewust te renoveren. De straatscans die afgelopen jaar in Kortemark, Oostkamp en Lo-Reninge gemaakt werden, zullen in 2018 richting de burger worden gebracht. Daarnaast zullen leerlingen van het Technisch Atheneum Keerbergen komend jaar nieuwe woningscans maken in de omgeving van Mechelen en Keerbergen. Scholieren en studenten zullen bovendien bij meerdere Interreg-projecten betrokken worden. Bij Revivak ontdekken leerlingen via Virtual Reality wat de job van een ambachtsman in de bouw- en renovatiesector precies inhoudt. Via leer-werkplekken kunnen de leerlingen opgedane kennis ook in de praktijk brengen, bijvoorbeeld bij de restauratie van een monumentale schuur in Raamsdonk. 

Het programma Interreg Vlaanderen-Nederland V loopt tot 2020 en opent in 2018 nog een vierde oproep voor nieuwe projectaanmeldingen. “Dat wordt weer spannend,” vindt De Kort. “Uit tientallen fascinerende ideeën zal ons Comité van Toezicht de beste projectvoorstellen selecteren. Een nieuwe garde projecten die onze grensregio slimmer, duurzamer en inclusiever maken, zodat iedereen kan profiteren. Het draait allemaal om thema’s waarin Vlamingen en Nederlanders elkaar kunnen aanvullen. Zo zal de grens tussen Vlaanderen en Nederland in 2018 weer iets meer poreus worden. Grenzen zijn de ‘littekens van de geschiedenis’, maar ook littekens kunnen vervagen…”

Alle berichten

Robbert is Interreg Reporter bij Interreg Vlaanderen-Nederland namens Interreg Volunteer Youth, een onderdeel van het Europees Solidariteitskorps