​EmmaCOPD: eerste CrossCare-project afgerond

Door Eileen van Dongen

Stel je eens voor: ademhalen is voor jou niet meer vanzelfsprekend. Iedere ademhaling kost je energie en moeite. Wanneer je je aankleedt, ben je moe; wanneer je de trap op loopt, heb je het benauwd; wanneer je boodschappen doet, ben je buiten adem. Toch probeer je in beweging te blijven ondanks dat het zo frustrerend is; want als je stilvalt, is de kans op een longaanval groter. Zo’n longaanval beschadigt je longen onherstelbaar, waardoor in beweging blijven nog zwaarder wordt – het is een vicieuze cirkel. COPD, Chronic Obstructive Pulmonary Disease of Chronische Obstructieve Longziekte, kan op de lange termijn zelfs levensbedreigend zijn.  

EmmaCOPD in een notendop 

Voor deze mensen kan EmmaCOPD het verschil maken. Patiënten gebruiken een smartwatch om hun beweging te monitoren: bewegen ze genoeg of moeten er meer stappen worden gezet? Samen met de longarts stellen de patiënten doelen die ze kunnen nagaan via een app. Niet alleen patiënten hebben toegang tot deze stappen, grafieken en doelen, maar ook de behandelaars en mantelzorgers zien deze informatie. Natuurlijk enkel wanneer de patiënt hier toestemming voor heeft gegeven in de vorm van een machtigingscode. Daarna kunnen alle partijen ook met elkaar communiceren via dit platform, “via een soort WhatsApp”, aldus Oscar van Dijk in een telefonisch interview.

Oscar van Dijk is de CEO en founder van Medicine Men en het brein achter EmmaCOPD. In een telefonisch interview legde hij uit hoe hij als commercieel ondernemer in de zorg terecht is gekomen, “dat was toch lastig en niet voor de hand liggend”. Commerciële ervaring had hij genoeg: hij werkte voor Philips en begon (en verkocht) daarna meerdere malen een eigen bedrijf waarin hij software voor consumenten maakte. In 2012 maakte hij dan de overstap naar de zorg. “Mijn vrouw was ziek en ik had ouders die allebei arts waren, dus de stap naar de zorg was voor mij een logische. Voor de markt wat minder: ik ben geen arts, dus wat kan ik doen? Wat zou mijn bijdrage kunnen zijn?”

Het antwoord op deze vraag vond hij in 2013 toen hij een smartwatch voor consumenten ontwikkelde (nog vòòr Apple). Zo’n smartwacht zou kunnen dienen als medicatiealarm in de vorm van een lichte trilling aan de pols wanneer er medicijnen moeten worden ingenomen. Onopvallend maar effectief! Toen Van Dijk met dit idee een geldprijs won bij Vodafone Mobiles For Good, kon hij het echt gaan uitwerken.

Timmeren aan de weg 

In 2015 werkte het systeem met medicatie goed. De artsen en apothekers waren mee, de patiënten enthousiast, maar de zorgverzekeraar wilde de smartwatch niet vergoeden. “Zonder de vergoeding kunnen patiënten zo’n dure smartwatch misschien niet betalen. Daarom hebben we het omgedraaid. Als de zorgverzekeraar het niet op deze manier wil betalen, hoe zouden ze er wel voor willen betalen? We benaderden de zorgverzekeraar met die vraag en kregen een antwoord waar we iets mee konden,” vertelt Van Dijk. Het doel dat de zorgverzekeraar stelde, was dat de smartwatch het aantal ligdagen in het ziekenhuis zou moeten reduceren. “We moesten dus zoeken naar iets in die richting!” aldus de optimistische Van Dijk.

Toen twee ziekenhuizen in Roosendaal en Bergen op Zoom hem benaderden omdat ze vastliepen bij het bedenken van een zorgpad voor COPD-patiënten, schoot Van Dijk te hulp. In november 2016 zijn ze begonnen, nog voor de “ja” van CrossCare kwam. “Toen we hoorden dat we mochten meedoen aan het CrossCare-programma, was dit natuurlijk een enorme beloning voor ons harde werk. We hadden risico’s genomen door er al aan te beginnen, maar konden nu keihard doorwerken en aan die weg timmeren.”

Volgens de planning zou het eerste halfjaar van 2017 nodig zijn om aan de toepassing te werken en het tweede halfjaar om te valideren of het werkte. Deze planning liep volgens Van Dijk helemaal in de soep. “Deze keer was het een politiek probleem dat we over het hoofd hadden gezien. We hadden contact met de ziekenhuizen, maar niet met de huisarts, mantelzorg, fysiotherapeut, diëtist of thuiszorg. Die spelen wel allemaal een grote rol. Zo ontstond er wel een aantal keer een nieuw probleem, juist nadat we er eentje hadden opgelost.” De oplossing voor dit probleem? Het koppelen van de smartwatch en het platform.

Het EmmaCOPD stappenplan   

Volgens Van Dijk is het altijd een samenspel van meerdere dingen. Zo is het belangrijk om genoeg te bewegen, maar is het ook gezond voor iemand met COPD om bijvoorbeeld mondharmonica te spelen: dit is goed voor de ademhaling. “Dat is COPD”, zegt Van Dijk, “veel kleine dingen vormen samen een groot voordeel voor de gezondheid, wat resulteert in een langer leven.”

De koppeling van de smartwatch en het platform maakte het mogelijk een digitaal longaanval actieplan op te stellen, een soort “flow”. Het is als het ware een stappenplan dat is opgesteld samen met de longarts en de fysiotherapeut. Via de app op de gekoppelde telefoon krijgen patiënten één vraag per dag: is een van de symptomen verergerd? Het kan dan gaan om vaker hoesten of een kleurverandering van het slijm. Indien de patiënt hier met “ja” op antwoordt, geeft de app aan dat hij of zij de medicatie moet aanpassen, zoals op voorhand is afgesproken met de behandelaars. Blijkt de volgende dag dat het nog altijd niet verbeterd is, meldt de app dat je contact moet opnemen met je arts. “Dit stappenplan gaat steeds een stapje verder naarmate de situatie verslechtert. Verbetert de situatie namelijk niet na het verder aanpassen van de medicatie en contact met de huisarts, dan kan de app zelfs aangeven dat je 112 moet bellen.”

De smartwatch geeft ook aan of de patiënt gedurende de dag voldoende beweegt met de kleuren groen, oranje en rood. Blijft een patiënt in de groene zone, dan beweegt de patiënt voldoende. Beweegt de patiënt te weinig of verergeren de symptomen, dan kleurt het batterijtje op de smartwatch oranje en wordt het stappenplan in werking gezet. Lukt het om met meer beweging het batterijtje terug op groen te krijgen? Dan zit je weer goed. Wanneer je onvoldoende actief blijft, dan neemt het batterijtje een rode kleur aan en krijgen ook behandelaars en mantelzorgers een melding.

Resultaten 

Dat EmmaCOPD longaanvallen kan terugdringen, voorspellen of zelfs voorkomen, is bewezen uit analyses van de eerste groep van 10 proefpersonen. Ook al is het project binnen CrossCare afgerond, het onderzoek is nog steeds in volle gang: een grotere groep wordt nu door het Leids UMC onderzocht. Ondanks de successen, is er ook een nieuw probleem waar Medicine Men mee te kampen krijgt. Dit keer is de zorgverzekeraar overtuigd: EmmaCOPD heeft het aantal ziekenhuisopnames met 36% gereduceerd. Nu vormen de ziekenhuizen een mogelijk probleem. Van Dijk: “We zijn nu met de zorgverzekeraar in gesprek. Ze zijn erg positief en willen graag meedoen, maar voor hen is het van groot belang dat het ziekenhuis op de hoogte is van de consequenties. Minder opnames betekent minder geld voor het ziekenhuis.”

Met hart en ziel 

Met zijn achtergrond, beweegredenen en beslissingen vanuit zijn ondernemerschap, kan worden gesteld dat Van Dijks hart in de zorg ligt. Echter, op de vraag of het geen goed gevoel geeft iets voor deze patiënten te kunnen betekenen, reageerde hij terughoudend. Hij wil meer: “Uiteraard geeft het een goed gevoel, maar tegelijkertijd is het frustrerend. Het gaat stapje voor stapje, veel minder hard dan ik zou willen. In de commerciële sector ging alles vele malen sneller. Hier moet je je bewijzen en opnieuw bewijzen, maar ik zie wel in dat het mensen helpt. Dat is niet alleen de reden waarom ik het doe, maar ook waarom ik blijf doorgaan. Ik hoop dat EmmaCOPD ooit internationaal een begrip zal zijn, zodat zo veel mogelijk mensen ervan kunnen profiteren!”

Alle berichten

Eileen van Dongen is Interreg Reporter binnen het programma van Interreg Volunteer Youth, een initiatief dat deel uitmaakt van het Europese Solidariteitskorps.